FAQ

Prawo żywnościowe Unii Europejskiej jest podstawowym punktem odniesienia dla projektów technologicznych INFOMEAT. Projekty uwzględniają również właściwe przepisy krajowe oraz wymagania wynikające z rodzaju prowadzonej działalności.

Dla inwestycji realizowanych w Polsce i Unii Europejskiej rozwiązania technologiczne są od początku projektowane z myślą o środowisku prawnym, sanitarnym i weterynaryjnym, w którym zakład będzie później zatwierdzany, kontrolowany i eksploatowany.

INFOMEAT monitoruje również projekty zmian prawa oraz akty już przyjęte, które zaczną obowiązywać w przyszłości. Ma to znaczenie szczególnie przy inwestycjach, których projektowanie, uzgodnienia i budowa trwają dłużej niż proces legislacyjny. Lepiej ocenić możliwy wpływ zmiany na etapie projektu niż po wybudowaniu zakładu wprowadzać kosztowne korekty.

Zawsze wyraźnie rozdzielane są:

• wymagania obowiązujące,
• akty przyjęte z przyszłą datą stosowania,
• rozwiązania będące dopiero przedmiotem prac legislacyjnych.

Jeżeli zakład ma pracować zgodnie z BRCGS, IFS lub FSSC 22000, wymagania tych standardów mogą być uwzględniane już na etapie projektu technologicznego.

Na życzenie inwestora projekt może dodatkowo uwzględniać wymagania rynku kraju trzeciego, np. USA. W takim przypadku są one analizowane jako dodatkowe wymagania wynikające z planowanego kierunku eksportu.

Zobacz również: Aktualności branżowe — zmiany prawa i wymagania istotne dla zakładów spożywczych.

.

Sekcja w opracowaniu
Pet Food w INFOMEAT
Ten obszar nie jest już koncepcją „na przyszłość”. Mam realizacje związane z projektowaniem zakładów produkcji karmy dla zwierząt towarzyszących.
Powstaje osobna sekcja poświęcona temu obszarowi.

Działalność marginalna, lokalna i ograniczona — MLO — jest uproszczoną formą prowadzenia produkcji i sprzedaży żywności pochodzenia zwierzęcego. Zakład zatwierdzony działa natomiast w pełnym reżimie zatwierdzenia weterynaryjnego.

Najważniejsze różnice dotyczą:

• trybu uruchomienia działalności,
• projektu technologicznego,
• organizacji pomieszczeń i procesów,
• skali i obszaru sprzedaży,
• możliwości zaopatrzenia w surowce.

Projekt technologiczny

Jedną z istotnych różnic jest obowiązek formalnego zatwierdzania projektu technologicznego.

W przypadku zakładu zatwierdzonego podmiot zamierzający prowadzić działalność w zakresie produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego sporządza projekt technologiczny i przekazuje go powiatowemu lekarzowi weterynarii do zatwierdzenia. Wymagania dotyczące projektu określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 marca 2013 r. w sprawie wymagań, jakie powinien spełniać projekt technologiczny zakładu. ELI Polska

Dla działalności MLO obowiązek ten nie ma zastosowania. Ustawa o produktach pochodzenia zwierzęcego wprost wyłącza MLO z obowiązku sporządzania i zatwierdzania projektu technologicznego w tym trybie. ELI Polska

Nie oznacza to jednak, że zakład MLO może być urządzony dowolnie. Układ pomieszczeń, wyposażenie i organizacja procesu nadal muszą zapewniać spełnienie właściwych wymagań higienicznych i weterynaryjnych.

W praktyce projekt lub koncepcja technologiczna jest więc nadal bardzo przydatna, szczególnie gdy inwestor chce uniknąć błędów funkcjonalnych, problemów z przepływami lub późniejszych kosztownych przeróbek.

Organizacja procesu i rozdział czynności

W każdym zakładzie produkującym żywność pochodzenia zwierzęcego należy ograniczać ryzyko zanieczyszczenia krzyżowego i zapewnić właściwy przebieg procesu.

W zakładach zatwierdzonych, szczególnie o większej wydajności, częściej stosuje się wyraźny rozdział przestrzenny poszczególnych operacji, stref i ciągów technologicznych.

W małych zakładach MLO możliwe jest szersze wykorzystanie rozdziału czasowego, jeżeli organizacja pracy zapewnia bezpieczeństwo żywności.

Oznacza to, że jedno pomieszczenie może być wykorzystywane kolejno do różnych operacji technologicznych, pod warunkiem właściwego zakończenia poprzedniej czynności, mycia, a jeżeli jest wymagane — również dezynfekcji i przygotowania pomieszczenia do kolejnego etapu.

Rozdział czasowy nie zwalnia z obowiązku zachowania parametrów wymaganych dla wykonywanej operacji, np. temperatury.

Infrastruktura

Podstawowe wymagania dotyczące higieny, materiałów wykończeniowych, powierzchni roboczych, wyposażenia i możliwości skutecznego mycia obowiązują niezależnie od skali zakładu.

Różnica polega głównie na sposobie organizacji procesu.

Zakład MLO może być bardziej zwarty, ponieważ część pomieszczeń może być wykorzystywana do różnych operacji w różnym czasie.

Zakład zatwierdzony, szczególnie przy większej wydajności i bardziej złożonym procesie, zwykle wymaga większej liczby odrębnych pomieszczeń, stref i ciągów technologicznych.

Nie ma natomiast podstaw do przyjmowania sztywnej reguły, że zakład zatwierdzony musi być np. o określony procent większy. Wielkość wynika z procesu, wydajności, asortymentu, liczby pracowników, urządzeń i sposobu organizacji produkcji.

Zakres i wielkość sprzedaży MLO

Działalność MLO jest ograniczona pod względem skali i charakteru dostaw.

Obecnie obowiązujące zasady wynikają z rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 21 marca 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków uznania działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej. Akt ten pozostaje obowiązujący. ISAP

Dostawy do innych zakładów handlu detalicznego, takich jak sklepy, restauracje czy stołówki, podlegają ograniczeniom terytorialnym i ilościowym zależnym od rodzaju produktu.

Projektowane zmiany — 100 km

W 2026 r. rozpoczęto prace nad zmianą przepisów dotyczących MLO.

Projekt skierowany do konsultacji publicznych zakłada między innymi:

• zniesienie ograniczenia obszarowego przy sprzedaży bezpośrednio konsumentom,
• wprowadzenie alternatywnego obszaru dostaw w promieniu 100 km od miejsca produkcji do sklepów, restauracji, stołówek i innych zakładów handlu detalicznego,
• zwiększenie części limitów dostaw dla wybranych grup produktów. Gov.pl

Na dzień publikacji tej informacji są to nadal rozwiązania projektowane, a nie obowiązujące przepisy.

To ważne z punktu widzenia inwestora, ponieważ lokalizacja zakładu, planowany rynek zbytu i sposób dystrybucji mogą być elementami decyzji podejmowanych na wiele miesięcy przed uruchomieniem działalności.

Dlatego przy planowaniu nowego zakładu warto rozróżniać:

• stan prawny obowiązujący obecnie,
• przepisy już przyjęte z przyszłą datą stosowania,
• projektowane zmiany, które mogą wpłynąć na inwestycję.

Zakład zatwierdzony

Zakład zatwierdzony nie jest objęty ograniczeniami sprzedaży charakterystycznymi dla MLO.

Może prowadzić działalność w zakresie wynikającym z zatwierdzenia i wprowadzać produkty do obrotu na szerszym rynku, zgodnie z wymaganiami prawa żywnościowego Unii Europejskiej.

Jeżeli zakład planuje eksport do państw trzecich, mogą dodatkowo obowiązywać wymagania właściwe dla danego rynku eksportowego.

Surowce

Surowce pochodzenia zwierzęcego muszą pochodzić ze źródeł dopuszczonych dla danego rodzaju działalności.

W przypadku mięsa oznacza to w praktyce konieczność korzystania z surowców pochodzących z zakładów działających zgodnie z właściwymi wymaganiami weterynaryjnymi.

Zakres możliwości zaopatrzenia może zależeć od:

• rodzaju surowca,
• rodzaju działalności dostawcy,
• statusu zakładu odbiorcy,
• przeznaczenia produktu.

Co z tego wynika dla inwestora?

MLO daje większą elastyczność organizacyjną i niższy próg wejścia, ale wiąże się z ograniczeniami dotyczącymi skali i sposobu sprzedaży.

Zakład zatwierdzony wymaga bardziej rozbudowanej procedury formalnej i zatwierdzonego projektu technologicznego, ale daje znacznie większe możliwości rozwoju produkcji i dystrybucji.

Dlatego wybór pomiędzy MLO a zakładem zatwierdzonym powinien wynikać nie tylko z kosztu inwestycji, ale przede wszystkim z:

• planowanej wielkości produkcji,
• docelowego rynku,
• sposobu sprzedaży,
• przewidywanego rozwoju zakładu.

Przy projektowaniu warto od początku uwzględniać nie tylko przepisy obowiązujące dziś, ale również zmiany prawa, które mogą wejść w życie zanim inwestycja zostanie zakończona.

To jest już wersja, którą spokojnie można wstawiać na stronę. Najważniejsza zmiana względem starego tekstu jest taka, że MLO nie jest przedstawiane jako „mniejszy zakład zatwierdzony”, tylko jako odrębny tryb działalności z inną procedurą formalną i inną logiką ograniczeń.

W ustawodawstwie mamy dwie główne możliwości otwarcia masarni. Jedna to zakład zatwierdzony, druga to zakład zarejestrowany. Wg mnie najlepiej odpowiadający typ dla małej masarni to typ zarejestrowany tzw. zakład o charakterze marginalnym ograniczonym lokalnym. Posiada on ograniczenia w ilości produkowanych wędlin oraz zasięgu sprzedaży, lecz jest znacznie tańszy w wybudowaniu. Przechodząc zatem do meritum opisuje jak wybudować taki warsztat masarski. Najważniejszym tematem otwierając nową masarnie jest jej lokalizacja. Pamiętać należy o unikaniu zabudowy jednorodzinnej, bliskości stajni, obór, cmentarzy, kurników itp. Rzeczą bardzo ważna jest program Natura 2000, tam też trzeba sprawdzić czy obszar nie jest np. strefą lęgową chronionych zwierząt.

1. Następnie jak to już mamy zidentyfikowane to sprawdzamy czy dla danego terenu został sporządzony obowiązujący plan zagospodarowania przestrzennego. Jeżeli tak, to sprawdzić zgodność planowanej funkcji i charakteru inwestycji z dopuszczeniami planu tzn.usługi, handel, mieszkalnictwo, przemysł itp. Sprawdzić zgodność parametrów planowanej inwestycji z zapisami planu tzn. wysokość obiektów, dopuszczalną powierzchnie zabudowy działki, wielkość terenów biologicznie czynnych itp. W tym miejscu trzeba opracować projekt technologiczny zakładu zgodny z Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 marca 2006 r. w sprawie wymagań, jakim powinien odpowiadać projekt technologiczny zakładu, w którym ma być prowadzona działalność w zakresie produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego (Dz. U. Nr 59, poz. 415) ze zm. W projekcie tym trzeba określić zapotrzebowanie na dostawę energii elektrycznej, wody, ewentualnie gazu, ciepła i ilości ścieków i ich obciążenia. Projekt technologiczny trzeba złożyć w Powiatowym Inspektoracie Weterynarii i ten organ wydaje decyzję.
2. W przypadku braku planu zagospodarowania przestrzennego. Masarnia należny do inwestycji taktownych z automatu, jako taka która może oddziaływać na środowisko. Dlatego trzeba wystąpić, w pierwszej kolejności, do Urzędu Gminy bądź Miasta o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizacje inwestycji. Do wniosku należy dołączyć szczegółową informacje o planowanym przedsięwzięciu (tzw karta informacyjna przedsięwzięcia). W informacji tej powinny być parametry charakteryzujące obiekty inwestycji, wielkość produkcji, wielkość zużycia surowców, obsługę komunikacyjną, emisje i oddziaływanie na środowisko. Urząd prowadzący sprawe po zasięgnięciu opinii Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska i Powiatowego Inspektora Sanitarnego może nałożyć obowiązek sporządzenia raportu oddziaływania inwestycji na środowisko. Po pozytywnym zaopiniowanym raportu Urząd wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach. Musimy tutaj pamiętać, że czas który jest potrzeby do zamknięcia tego tematu wynosi od 3 do 9 miesięcy. Po uzyskaniu decyzji środowiskowej wystąpić o wydanie decyzji o warunkach zabudowy, we wniosku trzeba podać parametry obiektów budowlanych, warunki dostawy i odbioru mediów itp.
3. W przypadku braku kanalizacji deszczowej, wody deszczowe trzeba będzie odprowadzić do gruntu. Wymaga to wykonania operatu wodnoprawnego i uzyskania na jego podstawie pozwolenia wodnoprawnego.
4. Uzyskać warunki techniczne od zarządcy przyległej drogi na pobudowanie wjazdu (wjazdów) na działkę.
5. Wykonać pełnobranżowy projekt budowlany.
6. Projekt budowlany uzgodnić pod względem sanitarnym, BHP i p.poż.
7. Rozwiązania zawarte w projektach branżowych uzgodnić z zarządcami sieci (energetyka, wodociągi, gazownia,zakład ciepłowniczy).
8. Projekt zagospodarowania działki przedłożyć do uzgodnienia w Zakładzie Uzgadniania Dokumentacji Projektowej (ZUD).
9. Projekt budowlanych wraz ze wszystkimi stosownymi załącznikami złożyć do Starostwa o wydanie pozwolenia na budowę.
10. W przypadku inwestycji dla których w trakcie uzyskiwania decyzji środowiskowej nałożono obowiązek opracowania raportu oddziaływania inwestycji na środowisko, Starostwo Powiatowe na etapie wydawania pozwolenia na budowę może zażądać ponownego sporządzenia raportu oceniającego przyjęte rozwiązania projektowe.
11. W czasie uzyskiwania pozwolenia na budowę winny zostać opracowane i wykonane projekty wykonawcze.
12. Reasumując po upływie 4 do 12 miesięcy (w zależności od rodzaju i skali inwestycji) „szczęśliwy” Inwestor lub jego pełnomocnik może odebrać decyzje o pozwoleniu na budowę.

1. Wykonanie projektu technologicznego
2. Zatwierdzenie projektu technologicznego przez Powiatowego Lekarza Weterynarii /PLW/
3. Opracowanie projektu budowlanego, budowa , wyposażenie zakładu.
4. Weryfikacja czy stan istniejący zgadza się z zatwierdzonym projektem technologicznym, jak nie to wracamy do punktu 1.
5. Rejestracja zakładu:
   Na 30 dni przed planowanym rozpoczęciem działalności, podmiot składa wniosek o wpis do rejestru zakładów oraz wniosek o rejestrację zakładu, który zawiera:
   imię, nazwisko, miejsce zamieszkania i adres albo nazwę, siedzibę i adres wnioskodawcy, określenie rodzaju i zakres działalności, która ma być prowadzona, w tym rodzaj produktów pochodzenia zwierzęcego, które mają być produkowane w tym zakładzie,
   określenie lokalizacji zakładu, w którym ma być prowadzona działalność.
   Dokumenty dołączone do wniosku:
   aktualny odpis z Krajowego Rejestru Sądowego, albo zaświadczenie z ewidencji działalności gospodarczej,albo kopia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE udzielonego przez inne państwo członkowskie UE(dotyczy cudzoziemca), albo zaświadczenie o wpisie do ewidencji gospodarstw (numer identyfikacyjny gospodarstwa, z wyłączeniem gospodarstw rybackich).
6. Właściwy PLW:
   Rejestruje wniosek
   W ciągu 30 dni dokonuje kontroli zakładu podczas której sprawdza się czy zakład:
   spełnia wymagania prawa żywnościowego wynikające z przepisów UE i przepisów krajowych,
   posiada opracowane procedury nadzoru właścicielskiego(GMP, GHP oraz system HACCP).
7. Wydaje decyzję administracyjną, nadaje zakładowi weterynaryjny numer identyfikacyjny (z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 września 2010 r. w sprawie sposobu ustalania weterynaryjnego numer identyfikacyjnego (Dz. U. z 2010 r. Nr 173, poz. 1178) oraz przekazuje za pośrednictwem Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii /WLW/ informacje o zarejestrowanym zakładzie do Głównego Lekarza Weterynarii /GLW /.

Weterynaryjny numer identyfikacji WNI składa się z cyfr
XX – oznaczają województwo
YY – oznaczają powiat
ZZ – oznaczają zakres i rodzaj działalności

Tak. Projekt technologiczny i HACCP dotyczą tego samego zakładu, procesu i sposobu prowadzenia produkcji, dlatego powinny powstawać jako spójna całość.

Projekt określa pomieszczenia, urządzenia, przebieg procesu oraz przepływy surowców, produktów i pracowników. HACCP ocenia zagrożenia występujące w tych miejscach i wskazuje sposób ich kontrolowania.

W InfomEat łączę oba obszary już podczas projektowania. Dzięki temu wymagania dotyczące higieny, rozdzielenia procesów, mycia, temperatury, alergenów i bezpieczeństwa produktu można uwzględnić przed budową lub modernizacją zakładu, a nie dopisywać dopiero do gotowego obiektu.

Projekt technologiczny należy przeanalizować zawsze wtedy, gdy zmienia się sposób funkcjonowania zakładu.

Dotyczy to szczególnie:

• wprowadzenia nowego produktu albo surowca,
• zmiany procesu lub wielkości produkcji,
• zakupu albo przeniesienia urządzeń,
• przebudowy lub zmiany funkcji pomieszczeń,
• zmiany przepływu ludzi, surowców i produktów,
• rozbudowy zakładu,
• nowych wymagań higienicznych lub prawnych.

Aktualizację najlepiej wykonać przed zakupem urządzeń i rozpoczęciem prac budowlanych. Pozwala to wcześniej ocenić wpływ zmiany na instalacje, logistykę, możliwość mycia, zagrożenia oraz system HACCP.

Zgodnie z aktualną informacją Głównego Inspektoratu Weterynarii działalność marginalna, lokalna i ograniczona nie wymaga sporządzenia i zatwierdzenia projektu technologicznego ani kontroli zakładu przed rozpoczęciem produkcji.

Zakład MLO musi jednak zostać wcześniej zarejestrowany u właściwego powiatowego lekarza weterynarii. Wniosek należy złożyć co najmniej 30 dni przed planowanym rozpoczęciem działalności.

Brak obowiązku formalnego zatwierdzenia projektu nie oznacza, że pomieszczenia i produkcję można zorganizować dowolnie. Zakład nadal musi spełniać odpowiednie wymagania higieniczne i umożliwiać bezpieczne prowadzenie produkcji.

Informacje o MLO — Główny Inspektorat Weterynarii

Projekt technologiczny MLO nie musi być dokumentem przygotowywanym dla urzędu. Może być przede wszystkim planem dla inwestora, wykonawcy i osób, które będą pracowały w zakładzie.

Pozwala przed rozpoczęciem inwestycji sprawdzić:

• czy pomieszczenia wystarczą dla planowanej produkcji,
• gdzie ustawić urządzenia,
• jak rozdzielić czynności czyste i brudne,
• jak zorganizować przemieszczanie surowców, produktów i pracowników,
• jakie instalacje będą potrzebne,
• czy zakład będzie można skutecznie myć,
• czy przyjęte rozwiązania będą zgodne z HACCP.

Koszt błędu wykrytego na rysunku jest zwykle znacznie mniejszy niż koszt jego poprawiania po wykonaniu ścian, instalacji i zakupie urządzeń.

Wytyczne branżowe przekazują zespołowi projektowemu specyfikę funkcjonowania zakładu spożywczego, wynikającą z technologii produkcji, higieny, przepływów, urządzeń i wymagań eksploatacyjnych.

Dzięki temu architekt, konstruktor i projektanci instalacji otrzymują informacje, które pozwalają im prawidłowo zaprojektować budynek i jego infrastrukturę, nawet jeżeli na co dzień nie specjalizują się w konkretnej branży spożywczej.

Rolą technologa jest więc przełożyć wiedzę o procesie produkcyjnym na wymagania zrozumiałe dla całego zespołu projektowego.

Dzięki temu powstaje obiekt dostosowany do rzeczywistego sposobu pracy zakładu, a nie budynek, do którego technologię trzeba dopasowywać dopiero później.

Więcej o zakresie współpracy z architektem, projektantami branżowymi i wykonawcami znajdziesz na stronie Warunki techniczne dla zakładów spożywczych

Tak. Projektuję również zakłady produkujące zupy, kanapki, dania gotowe i inne produkty wieloskładnikowe.

W takich zakładach trzeba połączyć wiele różnych operacji: przyjęcie i magazynowanie surowców, przygotowanie składników, obróbkę termiczną, wychładzanie, porcjowanie, składanie produktu, pakowanie i przechowywanie.

Szczególnego znaczenia nabierają rozdzielenie surowców od produktów gotowych, kontrola temperatury, alergeny, higiena personelu, możliwość skutecznego mycia oraz ograniczenie ponownego zanieczyszczenia produktu po obróbce termicznej.

Projekt obejmuje więc nie tylko ustawienie urządzeń, lecz organizację całego procesu i jego powiązanie z bezpieczeństwem żywności.

Tak. Projektuję układ technologiczny chłodni i mroźni przeznaczonych do przechowywania surowców, półproduktów oraz gotowej żywności.

Projekt uwzględnia między innymi:

• rodzaj i ilość przechowywanych produktów,
• wymagane temperatury,
• sposób dostawy, składowania i wydawania towaru,
• organizację ruchu ludzi i urządzeń transportowych,
• podział produktów i stref,
• możliwość mycia oraz utrzymania higieny,
• rozmieszczenie regałów i przestrzeń manipulacyjną,
• wymagania dla instalacji chłodniczej i monitorowania temperatury.

Przygotowuję układ technologiczny oraz wytyczne branżowe, a szczegółowe rozwiązania instalacji chłodniczej koordynuję z jej projektantem. Dzięki temu mroźnia jest częścią spójnego procesu zakładu, a nie tylko pomieszczeniem o niskiej temperaturze.

BIM to skrót od Building Information Modeling, czyli modelowania informacji o budynku. W praktyce oznacza to, że projekt nie jest tylko zbiorem rysunków. Tworzy jeden cyfrowy model, w którym pomieszczenia, urządzenia i inne elementy mają przypisane informacje.

BIM w InfomEat od 2012 roku

Ministerialny projekt „Cyfryzacja procesu budowlanego w Polsce” zakończył się w 2020 roku. W projektach technologicznych InfomEat cyfrowe modelowanie zakładów spożywczych wykorzystuję już od 2012 roku.

BIM nie jest więc dla mnie nowym dodatkiem do tradycyjnego projektowania. Jest sprawdzonym sposobem pracy, rozwijanym przez lata na rzeczywistych projektach zakładów produkcyjnych.

Na podstawie modelu można automatycznie tworzyć rzuty, obliczenia i zestawienia. Po wprowadzeniu zmiany dane aktualizują się w całym projekcie. Ogranicza to żmudne ręczne poprawianie dokumentacji i ryzyko pomyłek.

BIM pozwala również:

• podzielić inwestycję na etapy,
• przygotować i porównać różne warianty projektu,
• sprawdzić skutki planowanych zmian,
• zachować kolejne wersje rozwiązania,
• łatwo wrócić do wcześniejszej koncepcji.

Jest to uznana metoda projektowania stosowana w nowoczesnym budownictwie. W InfomEat wykorzystuję ją do projektowania zakładów spożywczych.

Więcej o BIM na stronie Ministerstwa Rozwoju i Technologii

Współpracuję bezpośrednio z biurami projektowymi, architektami, konstruktorami, projektantami branżowymi, deweloperami i wykonawcami.

Przekładam planowaną technologię produkcji na konkretne wymagania dotyczące budynku, pomieszczeń, konstrukcji, instalacji, maszyn, higieny i organizacji pracy.

Przygotowuję warunki techniczne i przekazuję dane potrzebne do opracowania projektów architektonicznych, konstrukcyjnych oraz instalacyjnych. Konsultuję rozwiązania branżowe, rozmieszczenie urządzeń, zapotrzebowanie na media, odwodnienia, wentylację, chłodnictwo oraz dostęp do mycia, obsługi i serwisowania.

Nie zastępuję projektantów poszczególnych branż. Uzupełniam zespół o wiedzę wynikającą z procesu produkcyjnego i rzeczywistego sposobu funkcjonowania zakładu spożywczego.