Polski projekt z 2 lipca 2026 r. proponuje dwie istotne zmiany w rozumieniu lokalnego charakteru MLO. Po pierwsze, sprzedaż żywności bezpośrednio konsumentowi końcowemu miałaby zostać zwolniona z obecnego ograniczenia terytorialnego. Po drugie, przy dostawach do sklepów, restauracji, stołówek i innych zakładów handlu detalicznego miałby pojawić się alternatywny obszar obejmujący miejsca położone w promieniu 100 km od miejsca produkcji.
Sto kilometrów jako alternatywa, a nie ograniczenie
Słowo „alternatywny” ma zasadnicze znaczenie. Projekt nie zakłada prostego zastąpienia obecnego obszaru administracyjnego promieniem 100 km. Zakład miałby nadal móc korzystać z obecnej konstrukcji obejmującej województwo, powiaty sąsiadujące z tym województwem oraz wskazane miasta wojewódzkie w województwach sąsiednich, albo wybrać obszar liczony promieniem 100 km od miejsca produkcji. Dla zakładu położonego w centrum dużego województwa, np. wielkopolskiego, obecny obszar administracyjny może być większy niż promień 100 km. Dla zakładu położonego przy granicy województwa promień 100 km może natomiast otworzyć dostęp do odbiorców położonych głębiej w sąsiednim województwie. Projekt nie zwiększa więc obszaru w każdym przypadku. Daje przedsiębiorcy drugi sposób wyznaczenia lokalnego rynku dostaw.
Polski limit 1 t świeżego mięsa czerwonego albo 1,5 t produktów mięsnych odnosi się zasadniczo do ilości dostarczanej innym zakładom detalicznym. Nie jest to automatycznie limit całej produkcji ani całej sprzedaży konsumentom końcowym.
Inne państwa zastosowały odmienne mianowniki. Jedno ogranicza udział dostaw B2B w całej produkcji, drugie całkowitą ilość mięsa obrabianego w zakładzie, trzecie łączy limit kilogramowy, procent produkcji i odległość.
- Niemcy: jedna trzecia produkcji i 100 km
Niemiecki § 6 Tierische Lebensmittel-Hygieneverordnung uznaje dostawy między zakładami detalicznymi za marginalne, lokalne i ograniczone, jeżeli nie przekraczają jednej trzeciej ilości wytwarzanej żywności pochodzenia zwierzęcego i trafiają do zakładów położonych w promieniu nie większym niż 100 km.
Limit jednej trzeciej dotyczy dostaw do innych detalistów. Sprzedaż bezpośrednio konsumentowi końcowemu nie jest wliczana do tej części. Zakład produkujący 3 t tygodniowo może więc sprzedać większość produktu we własnym sklepie lub bezpośrednio konsumentom, a do innych detalistów dostarczyć maksymalnie 1 t, o ile odbiorcy znajdują się w promieniu 100 km.
Niemiecki model wiąże marginalność z rzeczywistą skalą zakładu. Im większa produkcja, tym większa dopuszczalna dostawa B2B, ale zawsze pozostaje ona mniejszą częścią działalności. Wymaga to jednak wiarygodnego ewidencjonowania całkowitej produkcji i dostaw do innych detalistów.
- Austria: limit ilości mięsa
Austria przyjęła inną konstrukcję. § 2 Lebensmittelhygiene-Einzelhandelsverordnung odnosi próg do ilości mięsa obrabianego lub przetwarzanego w zakładzie. Działalność może korzystać z wyłączenia, jeżeli tygodniowo obrabia się nie więcej niż 5 t mięsa odkostnionego albo odpowiadającą mu ilość mięsa z kością. Austriackie 5 t nie jest więc odpowiednikiem polskiego limitu dostaw. Jest granicą całej tygodniowej skali działalności mięsnej zakładu detalicznego. Nie oznacza 5 t dostaw do innych sklepów ani 5 t gotowych wyrobów. Oznacza maksymalną ilość mięsa poddawanego operacjom takim jak rozbiór, odkostnianie, mielenie lub przetwarzanie.
Polski limit MLO dotyczy natomiast przede wszystkim kierunku sprzedaży i dostaw, dlatego nie powinien być automatycznie utożsamiany ze zdolnością produkcyjną.
- Słowacja: kilka progów technologicznych i lokalność liczona czasem dojazdu
Słowackie nariadenie vlády č. 359/2011 Z. z. wiąże lokalność z czasem dojazdu do odbiorcy. Dostawa ma trafiać do zakładu położonego nie dalej niż dwie godziny drogi od zakładu dostarczającego. W przypadku mięsa występują odrębne progi dla konkretnych operacji i kategorii. Przepisy rozróżniają m.in. rozbiór i odkostnianie mięsa zwierząt kopytnych, mięso drobiowe oraz produkcję określonych wyrobów. Marginalność jest więc powiązana zarówno z technologią, jak i skalą procesu. Słowacja pokazuje, że lokalność nie musi być wyznaczana granicą administracyjną ani promieniem w kilometrach. Kryterium czasu przejazdu próbuje odzwierciedlić rzeczywistą dostępność lokalnego rynku, choć jego praktyczne stosowanie może zależeć od warunków drogowych i sposobu wyznaczania trasy.
- Czechy: model administracyjny i kierunek 100 km
Czeska vyhláška č. 128/2009 Sb. reguluje działalność określaną jako okrajová a omezená činnost na místní úrovni. Podobnie jak w Polsce, istotną rolę odgrywa podział administracyjny i możliwość dostaw na obszarze własnego regionu oraz regionów sąsiednich.
W czeskich zmianach i projektach pojawia się jednak promień 100 km jako alternatywny sposób określenia lokalności. Uzasadnienie jest praktyczne: zakład położony przy granicy administracyjnej może mieć blisko odbiorców w innym regionie, mimo że formalny model oparty na granicach administracyjnych nie zawsze to uwzględnia. Czeski kierunek jest zatem bardzo zbliżony do obecnej polskiej propozycji. Promień 100 km nie musi zastępować dotychczasowego obszaru. Może stanowić drugi wariant, korzystniejszy dla zakładów położonych przy granicy regionu lub województwa.
- Francja: procent, kilogramy i odległość jednocześnie
Francja nie jest bezpośrednim sąsiadem Polski, ale stanowi wartościowy punkt odniesienia. System dérogation à l’agrément sanitaire łączy trzy warunki: maksymalną ilość dostaw dla kategorii produktu, udział dostaw w całkowitej produkcji oraz odległość od odbiorcy.
Zasadniczo dostawy do innych detalistów nie powinny przekraczać 30% produkcji danej kategorii, a odbiorcy powinni znajdować się w promieniu 80 km. Równocześnie obowiązują odrębne limity kilogramowe. Dla świeżego mięsa zwierząt rzeźnych są one inne niż dla produktów mięsnych, dań gotowych lub surowych wyrobów mięsnych. Model francuski zabezpiecza marginalność podwójnie:
- dostawa nie może być zbyt duża ani w wartościach bezwzględnych, ani jako część działalności zakładu.
- Jest to system bardziej złożony od polskiego, ale lepiej pokazuje, że sama liczba kilogramów nie wyjaśnia jeszcze charakteru działalności.
- Co projektowane 100 km zmienia w polskim MLO?
Promień 100 km zbliżyłby polską konstrukcję do rozwiązań znanych z Niemiec i projektów czeskich. Nie oznaczałby jednak przejęcia niemieckiego modelu. W Polsce nadal obowiązywałyby sztywne limity dostaw według kategorii produktów, podczas gdy Niemcy ograniczają dostawy do jednej trzeciej rzeczywistej produkcji. Największa korzyść pojawiłaby się dla zakładów położonych przy granicach województw. Mogłyby one dostarczać produkty do odbiorców położonych blisko zakładu, ale poza obecnym katalogiem powiatów sąsiadujących lub miast wojewódzkich. Dla zakładów położonych w centrum dużych województw obecny obszar administracyjny może pozostać korzystniejszy. Projekt nie zmienia natomiast samej logiki limitów mięsa i produktów mięsnych. Nadal trzeba odróżniać całkowitą produkcję, sprzedaż bezpośrednią konsumentom i dostawy do innych zakładów detalicznych. Czy z porównania wynika geneza polskich 1 t i 1,5 t?
Porównanie nie pozwala stwierdzić, że Polska skopiowała jeden konkretny model. Niemcy stosują udział procentowy, Austria limit całej ilości mięsa obrabianego, Słowacja kilka progów technologicznych, Czechy kryteria administracyjne i geograficzne, a Francja łączy procent, kilogramy i odległość. Zestawienie potwierdza natomiast, że wartości krajowe nie są wspólnymi unijnymi granicami technologicznymi ani mikrobiologicznymi. Są sposobem, w jaki poszczególne państwa przełożyły na własne prawo pojęcia marginalności, lokalności i ograniczenia. Ustalenie genezy polskich progów nadal wymaga dotarcia do akt legislacyjnych z lat 2005–2006.
- Podstawy prawne i źródła porównawcze
- Polska: projekt zmiany przepisów MLO ogłoszony przez MRiRW 2 lipca 2026 r. – alternatywny obszar 100 km od miejsca produkcji. https://legislacja.gov.pl/projekt/12412001/katalog/13212701#13212701
- Niemcy: Tierische Lebensmittel-Hygieneverordnung (Tier-LMHV), § 6.
- Austria: Lebensmittelhygiene-Einzelhandelsverordnung, § 2.
- Słowacja: nariadenie vlády Slovenskej republiky č. 359/2011 Z. z.
- Czechy: vyhláška č. 128/2009 Sb. oraz materiały dotyczące projektowanych zmian.
- Francja: arrêté du 8 juin 2006 relatif à l’agrément sanitaire.
- Rozporządzenie (WE) nr 853/2004, art. 1 ust. 5 lit. b pkt ii 13.